← Terug naar Actueel herdenken

15 augustus 1945 – de komst en inburgering van Indische Nederlanders in Nederland, ná de Japanse capitulatie

23 August 2022  ·  Door Henk Lappee

15 augustus 1945 – de komst en inburgering van Indische Nederlanders in Nederland, ná de Japanse capitulatie

Op 15 augustus werd in Nederland de Japanse capitulatie herdacht. Voor veel inwoners van het koninkrijk is deze dag de werkelijke datum van het einde van de Tweede Wereldoorlog. Dat gold natuurlijk met name voor de mensen die in Nederlands-Indië getroffen waren door de Japanse bezetting, die onder erbarmelijke omstandigheden in Jappenkampen hadden gezeten en daar vele familieleden verloren.

Er brak voor de Nederlanders in Nederlands-Indië een bijzonder moeilijke tijd aan. Bevrijd van de Japanners, begon kort na de Tweede Wereldoorlog de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Weinigen konden terug naar hun positie in de samenleving van vóór de oorlog; velen verloren hun banen, huizen en andere bezittingen. Voor grote groepen Nederlanders was er maar één uitweg: terugkeer naar Nederland. Die verhuizing werd ‘repatriëring’ genoemd: terugkeer naar het vaderland. Overigens was lang niet iedereen in Nederland geboren, dus onder tienduizenden emigranten vanuit (voormalig) Nederlands-Indië waren er zeer velen die voor het eerst in hun leven in Nederland kwamen en in ons land een nieuw leven moesten zien op te bouwen.

Eerst belemmerde de Nederlandse regering de instroom vanuit de voormalige kolonie, maar vanaf midden jaren vijftig werd de komst aangemoedigd. De Indonesische machthebber Soekarno heeft zijn uiterste best gedaan om alles wat Nederlands was uit de Indonesische samenleving te bannen. In 1960 werden alle banden met Nederland verbroken. Indische Nederlanders – waaronder KNIL-militairen en Molukkers – werden na de oorlog in Indonesië als derderangs burgers beschouwd en zijn met golfbewegingen naar Nederland gekomen.

In Nederland was de komst van 300.000 mensen in de periode 1945-1965 echter geen onverdeeld succes. Hoewel veel immigranten het Nederlands beheersten en min of meer geruisloos in de samenleving opgingen, verliep die inburgering in Nederland niet voor iedere groep even voorspoedig. Veel Indische Nederlanders voelden zich niet welkom en moesten in armoede hun eerste periode in Nederland zien door te komen. Het duidelijkste voorbeeld zijn de Molukkers, die decennialang hebben gehoopt op terugkeer naar hun vaderland. Veel Molukkers hebben in de jaren vijftig en zestig problemen gehad in de Nederlandse samenleving, die qua cultuur zo volstrekt anders was dan in Indonesië.

Vele Indiërs kozen ervoor om er alles aan te doen te slagen, juist door niet op te vallen en zich Nederlandser dan Nederlands te gedragen. “Mijn familie heeft zich keurig aangepast. Niemand heeft ooit last van hen gehad. Ze hebben ontzettend hun best gedaan niet op te vallen. Ze hebben veel van hun wortels daarmee moeten verloochenen” (uit een reportage van EenVandaag).

Veel immigranten hadden bovendien grote verliezen geleden, financieel en maatschappelijk. Om de voormalige inwoners van Nederlands-Indië te compenseren, zijn er tal van regelingen getroffen om hen tegemoet te komen en die verliezen te compenseren, overigens vooral van symbolische waarde. Zo werden (nabestaanden van) dwangarbeiders aan de Birma-spoorlijn aangemoedigd een claim in te dienen. ‘Stichting Het Gebaar’ werd in 2001 opgericht om de problemen bij het rechtsherstel na de bezetting en de vaak bureaucratische en kille ontvangst in Nederland enigszins te verzachten: een uitkering van ruim 1.800 euro per persoon.

In de Nederlandse problematiek rond racisme en discriminatie staan de voormalig Nederlands-Indiërs niet bekend als een groep waarbij rond hun inburgering grote problemen zijn geweest. Maar de komst van honderdduizenden mensen vanuit het huidige Indonesië is uiteraard wel een bijzonder hoofdstuk waard in onze geschiedschrijving.

← Terug naar Actueel