30 januari 2022: Nationale Herdenkingsdag Holocaust 2022 – In het licht van de vrijheid
15 February 2022 · Door Annemarie van den Berg-Mooij
We weten allemaal dat in de Tweede Wereldoorlog miljoenen mensen door de nazi’s zijn omgebracht. In hun ogen werden ‘ongewenste elementen’ zonder vorm van protest vermoord: Joden, communisten, zigeuners, homoseksuelen, intellectuelen, gehandicapten en partizanen.
Dodenmarsen 1944/1945
Veel van de concentratiekampen waarin Einsatzgruppen deze massamoorden uitvoerden, lagen in het oosten. Toen het Rode Leger in de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog steeds verder naar het westen oprukte, ontruimden de nazi’s de concentratiekampen dicht bij het oostelijke front. De kampen werden ontruimd om de sporen van de vernietiging, barakken, vergasinstallaties en verbrandingsovens uit te wissen voordat het Rode Leger zou arriveren. Duizenden gevangenen werden doodgeschoten of vergast. 700.000 gevangenen werden gedwongen tot wekenlange dodenmarsen naar westelijker gelegen kampen. Vele gevangenen stierven onderweg van uitputting en kou of werden vermoord, niet alleen door de bewakers maar ook door inwoners van dorpen waar de lange stoet doorheen trok. De schattingen duiden erop dat tijdens deze marsen nog eens 250.000 mensen omkwamen.
De gevangenen die deze dodenmarsen wel overleefden, kwamen terecht in de meer westelijk gelegen kampen, zodat deze mensen uitgemergeld en ziek opeengepakt zaten in bijvoorbeeld Auschwitz-Birkenau, Ravensbrück, Bergen-Belsen, Dachau of een van de vele andere vernietigings- of werkkampen. Toen daar de Amerikanen en Engelsen arriveerden, vluchtten de kampcommandanten en bewakers. Soms hadden zij hun gevangenen in spoorwagons gestopt, waar zij in deze veewagens van honger en dorst omkwamen. Vaak lieten zij uitgemergelde mensen tussen de stapels lijken opeengepakt in de kampen.
Herdenken
Op 30 januari 2022 zijn onze gedachten uitgegaan naar de nadagen van de Tweede Wereldoorlog, van januari tot en met het voorjaar van 1945, toen voor honderdduizenden mensen de bevrijding in zicht kwam, maar de dodenmarsen en wreedheden van de nazi’s alsnog vele, vele slachtoffers eisten.