← Terug naar Actueel slavernijverleden

Keti Koti, 1 juli

24 June 2022  · 

Elk jaar op 1 juli vindt de nationale herdenking van het Nederlands slavernijverleden plaats. Op 1 juli 1863 schafte Nederland officieel de slavernij af. De ketenen zijn gebroken. Keti Koti: zo heet de herdenking en de viering van vrijheid van de tot slaaf gemaakten.

Daar is een lange geschiedenis aan vooraf gegaan. In 1621 werd de West-Indische Compagnie opgericht, een onderneming die van de Staten Generaal het alleenrecht kreeg op de handel met West-Indië, de gebieden die een eeuw daarvoor door Spanje en Portugal waren gekoloniseerd. De oprichters wilden die vijandige landen treffen door ons hun inkomsten toe te eigenen. Zogeheten kaapvaart was officieel toegestaan – Piet Hein behaalde met de kaping van de zilvervloot in 1628 groot succes. Maar al vanaf het begin leek de handel in mensen een goede mogelijkheid om de vijanden inkomsten af te nemen en er zelf beter van te worden. In 1837 veroverde prins Maurits het fort Elmina aan de tegenwoordige kust van Ghana. Het werd één van de belangrijkste plaatsen waarvan tot slaaf gemaakte Afrikanen werden versleept naar West-Indië.

Zo heeft Nederland meer dan 200 jaar geprofiteerd van de gedwongen arbeid van meer dan 500.000 mensen. In grote lijnen ging dat als volgt. Vanuit Nederland vertrokken zeilschepen beladen met wapens, buskruit, drank, textiel en kauri-schelpen naar West-Afrika. Daar aan de kust onderhandelden Nederlandse kooplieden en scheepskapiteins met Afrikaanse tussenhandelaren. De Nederlanders ruilden de goederen die ze hadden meegebracht voor Afrikanen die als slaaf verkocht werden. Met het ruim vol menselijke handelswaar voeren ze vervolgens naar Curaçao, Sint Eustatius en Suriname. De Afrikanen zaten geketend en met veel te veel mensen opeengepakt in het ruim. Overleed iemand, dan werd die overboord gekieperd. Naar schatting overkwam dat 15 procent van de gevangenen. Voor aankomst in de West werd de koopwaar vaak nog wat opgedoft en werd er wat extra eten uitgedeeld. Daarmee moest de verse aanvoer een goede indruk maken op de slavenmarkt – goed voor de verkoopprijs en dus de winst. Slavenhouders hadden sterke mensen nodig voor het zware werk op hun plantages, waar ze suiker, koffie, katoen, cacao of tabak verbouwden. Deze door slavenarbeid verbouwde producten werden vervolgens door dezelfde slavenschepen vervoerd naar Europa, waar er veel geld voor deze luxe producten werd betaald. De schepen voeren zo een driehoek: van Nederland naar West-Afrika, van West-Afrika naar het Caribische gebied en van het Caribische gebied terug naar Nederland.

Vandaag de dag wordt deze driehoekshandel of trans-Atlantische slavenhandel beschouwd als een zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis. Veel van de tot slaaf gemaakten stierven al voordat zij aan boord van een slavenschip werden gebracht. Het effect op de samenlevingen in West-Afrika was enorm ontwrichtend: samenlevingen gingen zich meer organiseren rond geweld en de slavernij in West-Afrika zelf nam toe. Buiten Afrika bevorderde de slavenhandel het racisme. Mensen uit Afrika werden gedegradeerd tot koopwaar of lastdier.

Al vanaf het begin van deze slavenhandel kwam er protest, in Nederland en andere Europese landen, en ook in de Verenigde Staten groeide de weerzin tegen het bestaan van slavernij. Toch had de afschaffing ervan in Nederland heel wat voeten in de aarde. Er werd lang gedelibereerd over wanneer en onder welke voorwaarden het zou moeten gebeuren. De meeste plantage-eigenaren waren het niet eens met de afschaffing; hoe moesten zij anders hun bedrijf winstgevend houden? Zij eisten daarom vergoedingen van de staat. Na jaren van onderhandelen werd de Emancipatiewet op 9 juli 1862 aangenomen door de Tweede Kamer. Vanaf 1 juli 1863 is de slavernij opgeheven. Maar de belangen van de plantage-eigenaren werden niet vergeten. Zij kregen voor elke tot slaaf gemaakte een vergoeding van de staat van 300 gulden. En de toen vrijgemaakten waren na 1863 nog steeds niet vrij. In Suriname werden zij gedwongen om nog tien jaar tegen een laag loon op plantages te blijven werken. Ook op de Antillen kregen de pas vrijgemaakten te maken met een regeling. Ook deze regeling had het doel om vrijgemaakten zoveel mogelijk verplicht werk te laten doen.

In 1667 werd bij de Vrede van Breda bepaald dat Suriname een Nederlandse kolonie werd. In 1954 werd Suriname binnen het Koninkrijk der Nederlanden een land, net als het ‘moederland’. In 1975 werd Suriname onafhankelijk. Voorafgaand aan de onafhankelijkheid besloten veel Surinamers die zich dat konden veroorloven naar Nederland te verhuizen. Hoewel ze precies zoveel rechten en plichten hebben als witte Nederlanders, worden veel van deze landgenoten nog steeds weggezet als tweederangs burgers of tot niet-gewenste personen verklaard. De geschiedenis van ontmenselijking door de handel in mensen is bij het voortbestaan van dit racisme zeker belangrijk.

Stichting 21 maart Gouda probeert tegen dit racisme en deze discriminatie het mogelijke te doen. Het is fijn als we daarvoor zoveel mogelijk steun krijgen. Stuur onze nieuwsbrief door en maak mensen attent op onze lezingen en lesprogramma’s.

Woorden doen ertoe

Er zijn woorden die veel gebruikt worden, maar aan verandering toe zijn. Omdat ze mensen pijn doen of omdat ze een verkeerd beeld geven. Het is goed om over het gebruik van zulke woorden na te denken.

Slaaf

Het woord ‘slaaf’ wordt gebruikt voor een persoon die het eigendom is van een ander. Dat is nooit de keuze van de tot slaaf gemaakte persoon geweest. Om zijn of haar menselijkheid te benadrukken raden we aan om het woord ‘tot slaaf gemaakte’ of ‘mensen in slavernij’ te gebruiken. Of ze ‘mens’ te noemen. Ook bijvoorbeeld mensenhandel in plaats van slavenhandel. Het dient het doel dat je je voortdurend realiseert dat het over mensen gaat, mensen zoals jij en ik.

Indiaan

De eerste bewoners van Suriname bestonden uit verschillende groepen met een eigen naam, taal en cultuur. Columbus kwam aan land in Zuid-Amerika, maar dacht dat het Indië was en noemde de inwoners Indios, Indianen. Omdat dat niet klopt, noemen we de eerste bewoners inheemsen in plaats van indianen. En als we weten om welke groep het gaat, noemen we ze bij hun eigen groepsnaam. In Suriname bijvoorbeeld Wayana, Karaiben, Trio en Lokono.

Stam

Waarom noemen we bevolkingsgroepen in Afrika vaak stam en bevolkingsgroepen in Europa niet? Het woord ‘stam’ heeft de negatieve bijklank van primitief, wild en simpel. Probeer het woord te vermijden. Vaak zijn volk of land prima alternatieven.

← Terug naar Actueel