Wij-zij denken doorbreken
25 May 2023 · Door Leen de Jong, voorzitter
De gemeente Gouda heeft zich, gesteund door veel bewoners, het lot van vluchtelingen aangetrokken. Vanaf eind december 2021 bood de stad noodopvang aan vluchtelingen op een hotelboot. De boot vertrok weer op 10 mei, want de dag erna werd een nieuwe locatie geopend, De Molenwiek, in de Goudse Poort. Daar zijn woonmodules geplaatst waar mensen al hun intrek hebben genomen, en intussen wordt het gebouw verbouwd, zodat er vanaf half 2024 350 mensen kunnen wonen.
Dat alles is niet zonder slag of stoot gegaan. Er zijn veel mensen die willen meehelpen en vluchtelingen welkom willen heten. Maar er zijn ook mensen die zich zorgen maken om hun veiligheid of die van hun kinderen. Daarom is er vanaf het begin veel overleg geweest met de mensen die in de buurt wonen, werken of daar hun onderneming hebben. Want ja, als er ineens een grote groep mensen komt wonen, verandert de buurt. Het gaat om mensen die je niet kent, van wie je de taal niet verstaat, die misschien gewoonten hebben die je niet begrijpt en die in een situatie terecht zijn gekomen die voor hen nieuw, onwennig en mogelijk ook bedreigend is.
Meedoen is belangrijk
Iedereen is het er wel over eens dat vluchtelingen en migranten zo snel en goed mogelijk zouden moeten integreren. Al in 2016 heeft de Europese Commissie een actieplan gepresenteerd voor de integratie van migranten. Dit plan gaat over de verbetering van onderwijs, kansen op werk, basisvoorzieningen en inclusie voor migranten. Van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is het voorstel gekomen om gemeenten meer regie en verantwoordelijkheid te geven voor de inburgering van asielzoekers.
Het hebben van een baan is een belangrijke stimulans voor de integratie van vluchtelingen. Met een baan kunnen vluchtelingen, ook financieel, op eigen benen staan en actief deelnemen aan de Nederlandse samenleving. In het contact met collega’s wordt het leren van de taal veel gemakkelijker. Het hebben van werk wordt ook door migranten als zinvol ervaren en leidt daardoor tot meer zelfrespect. Als je bijdraagt, kun je je meer thuis voelen. Gezien de tekorten op de arbeidsmarkt kan werk van vluchtelingen ook belangrijk zijn voor de Nederlandse economie.
Maar het is asielzoekers verboden om langer dan 24 weken per jaar te werken. Dat weerhoudt veel werkgevers ervan om ze in dienst te nemen. Ook statushouders wordt het bepaald niet gemakkelijk gemaakt om werk te vinden. Dikwijls vinden instanties dat diploma’s die in andere landen behaald zijn niet voldoende zijn, en de voortrajecten die dan nodig worden geacht, kunnen dikwijls niet geschikt gemaakt worden. Vaak is het onmogelijk om te studeren met behoud van een uitkering. Zo wordt deelname aan onderwijs op wat voor niveau dan ook vaak erg ingewikkeld of onmogelijk. Een diploma halen zit er dan vaak niet in, en daarmee wordt de toegang tot de arbeidsmarkt bemoeilijkt. Daarmee wordt dan weer een belangrijke route naar integratie verhinderd. Veel vluchtelingen komen zo in een situatie van gedwongen passiviteit terecht.
Wij tegenover zij?
Onze samenleving wordt in hoog tempo steeds ingewikkelder en minder overzichtelijk. Er zijn steeds meer vreemdelingen, internet grijpt om zich heen en we raken steeds meer verweven met de wereld om ons heen, zonder dat we daar iets aan kunnen doen. Veel mensen raken houvast en overzicht kwijt; ze ervaren verlies van de eigen cultuur en tradities, van waarden en normen. Wat is de Nederlandse identiteit nou eigenlijk nog? De veranderingen in de samenleving gaan sommige mensen veel te snel; de vaste grond onder hun voeten verdwijnt. De vanzelfsprekendheid van veel dingen lijkt te verdwijnen. Men grijpt dan eerder terug op wat vertrouwd is en trekt strakkere grenzen tussen ‘wij’ en ‘zij’. Dit kan ertoe leiden dat mensen negatief over andere groepen gaan denken, of zelfs vijandschap ontwikkelen. Vluchtelingen vormen dan dikwijls gemakkelijke slachtoffers, ook, en misschien wel juist, als die mensen vluchtelingen helemaal niet kennen.
Daar is ook wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Onderzoekers hebben meningen gepeild van inwoners van gemeenten waar een azc gevestigd is. Het blijkt dat tweederde van die inwoners het eens is met het besluit om een azc te openen. Twintig procent van de mensen maakt zich er zorgen over. Slechts vijf procent van de buurtbewoners vindt dat er conflicten zijn tussen asielzoekers en buurtbewoners. Het vreemde is: van diezelfde mensen denkt een kwart dat er op landelijk niveau conflicten zijn, en een flinke minderheid denkt ook dat er op landelijk niveau problemen zijn met opvang en integratie van asielzoekers. Het blijkt dus dat Nederlanders die dichtbij een azc wonen eerder een positieve dan een negatieve mening hebben over asielzoekers, in vergelijking met mensen die verder weg wonen.
Ontmoeting zorgt voor verbinding
Als er zorgen, wantrouwen of zelfs haat bestaan, blijkt het belangrijk om positieve contacten tussen de verschillende groepen te bevorderen. We doen er goed aan niet te veel te letten op wat ‘anders’ is (etniciteit, cultuur, taal, religie), maar we kunnen mensen aanspreken op wat hen verbindt. We zijn ouder, we houden van onze kinderen en willen het beste voor hen; of we houden van sport, van goed eten in gezelschap, of we vinden allemaal dat het belangrijk is dat de buurt schoon blijft. Op die manier kunnen we vooroordelen nuanceren en bezorgdheid verminderen.
Ook burgemeester Verhoeve heeft de zorgen die leven onder de inwoners van Gouda opgemerkt. In zijn speech bij de opening van De Molenwiek heeft hij de sleutel tot het antwoord daarop benoemd: ‘ontmoeting’.